Oszuści dzwonią i piszą: „na wnuczka”, „na policjanta”, „na pracownika banku”

W oszustwie „na wnuczka” (albo „na syna”, „na córkę”) ktoś dzwoni i podaje się za członka rodziny. Często nie przedstawia się wprost: „Babciu, zgadnij, kto mówi?” — i czeka, aż sami podamy imię. Potem pojawia się problem: wypadek, zatrzymanie, pilna operacja, okazja do kupienia mieszkania „tylko dziś”.

Ta sama sztuczka działa na komunikatorach i w SMS-ach:

• „Mamo, zepsuł mi się telefon, to mój nowy numer. Zapisz go” — a po chwili: „Możesz zapłacić za mnie fakturę? Oddam jutro”,
• „Tato, potrzebuję kod BLIK na 500 zł, mam problem z kartą”,
• wiadomość głosowa z podrobionym głosem dziecka lub wnuczka, wygenerowanym przez sztuczną inteligencję.

Co robisz:

• dzwonisz na stary, znany numer tej osoby — nawet jeśli „telefon jest zepsuty”; jeśli nie odbiera, dzwonisz do kogoś, kto z nią mieszka lub pracuje,
• zadajesz pytanie, na które odpowiedź zna tylko prawdziwa osoba, albo pytasz o rodzinne hasło,
• nie wysyłasz pieniędzy ani kodów, dopóki nie porozmawiasz z bliskim na żywo lub pod znanym numerem.

W oszustwie „na policjanta” ktoś podaje się za funkcjonariusza policji, CBŚP, prokuratora albo agenta służb. Najczęstsze wersje:

• „akcja przeciw oszustom” — „w Pani banku działa szajka, musimy zabezpieczyć pieniądze; proszę je wypłacić i przekazać naszemu funkcjonariuszowi” albo „wpłacić do wpłatomatu na wskazane konto”,
• „kaucja za członka rodziny” — połączenie z „na wnuczka”: „syn spowodował wypadek, kaucja uchroni go przed aresztem”,
• „pomoc w śledztwie” — „proszę wziąć kredyt, żeby złapać nieuczciwego pracownika banku”.

W 2026 r. pojawiła się też wersja pisemna: mail z „oficjalnym pismem” z pieczątkami, że Twoje pieniądze są zagrożone po ataku hakerskim i trzeba je przelać na „konto techniczne” lub wpłacić kodem BLIK. Takie pisma są dziś napisane bezbłędnie, bo oszuści używają sztucznej inteligencji. Polska policja nie prowadzi „kont technicznych” dla obywateli.

Fakty, które warto zapamiętać:

• policja nigdy nie prosi o przekazanie pieniędzy, biżuterii ani o przelew,
• policjant nie każe Ci brać kredytu ani ukrywać sprawy przed rodziną,
• „akcji” z udziałem Twoich oszczędności nie prowadzi się przez telefon.

Dzwoni „konsultant działu bezpieczeństwa” Twojego banku. Zna Twoje imię i nazwisko, czasem ostatnie cyfry karty. Mówi, że ktoś właśnie:

• zaciąga na Ciebie kredyt,
• loguje się na Twoje konto z innego kraju,
• próbuje zrobić duży przelew.

Rozwiązanie zawsze wymaga Twojego działania: przelew na „bezpieczne konto”, wypłata gotówki i wpłata do wpłatomatu, podanie kodów z SMS-ów, zatwierdzenie czegoś w aplikacji albo instalacja aplikacji do zdalnego pulpitu („żebym mógł Panu pomóc”). Czasem po chwili dzwoni drugi oszust — „policjant”, który „potwierdza” historię.

Na ekranie może wyświetlać się prawdziwy numer lub nazwa banku. To spoofing — podrobienie numeru. Od 2023 r. operatorzy muszą blokować część takich połączeń, ale nie zatrzymają wszystkich.

Co robisz:

• mówisz „sam zadzwonię do banku” i rozłączasz się,
• dzwonisz na numer z odwrotu karty lub z aplikacji banku — najlepiej z innego telefonu albo po kilku minutach,
• nie instalujesz niczego i nie zatwierdzasz w aplikacji operacji, których sam nie zlecasz.

Kod BLIK działa jak gotówka. Kto zna Twój ważny kod, może nim zapłacić albo wypłacić pieniądze z bankomatu — wystarczy, że Ty zatwierdzisz operację w aplikacji, myśląc, że robisz coś innego. Dlatego:

• nie podajesz kodu BLIK nikomu — ani „znajomemu” z komunikatora, ani „kupującemu”, ani „konsultantowi”,
• w aplikacji banku zawsze czytasz, co zatwierdzasz: kwota, sklep lub bankomat, rodzaj operacji,
• „przelew na telefon” od obcej osoby, która prosi o „zwrot omyłkowej wpłaty”, wyjaśniasz w banku, a nie z nią.

Najczęstsze fałszywe SMS-y w życiu prywatnym to: „dopłata do paczki”, „zaległa opłata” (prąd, gaz, autostrada, mandat), „odłączenie energii dziś wieczorem”, „zwrot podatku”. Link prowadzi do fałszywej płatności. Takie wiadomości przekazujesz funkcją „Przekaż” na 8080 — bezpłatnie, bez zmieniania treści — i usuwasz.

Szczegółowe ćwiczenia z rozpoznawania SMS-ów i rozmów „z banku” w pracy znajdziesz w kursie „Cyberbezpieczeństwo w pracy” (lekcja 3).

Rodzinne hasło to słowo albo krótkie zdanie, które znają tylko członkowie rodziny. Gdy ktoś dzwoni „jako wnuczek” czy „jako córka” i prosi o pieniądze, pytasz o hasło. Brak hasła — rozłączasz się i dzwonisz sam. Takie rozwiązanie zaleca też rządowy serwis dla seniorów (gov.pl, grudzień 2025).

Jak ustalić dobre hasło:

• osobiście — przy rodzinnym obiedzie, a nie SMS-em ani na komunikatorze,
• coś, czego nie ma w internecie — nie imię psa ze zdjęć, nie nazwa miejscowości z profilu,
• łatwe do zapamiętania: wspólne wspomnienie, rodzinny żart, ulubiona potrawa babci,
• znane wszystkim, którzy mogą być „bohaterami” oszustwa: dzieci, wnuki, dziadkowie.

Rozmowa z rodzicami lub dziadkami działa lepiej niż straszenie. Kilka wskazówek:

• mów „oszuści są coraz sprytniejsi”, a nie „jak można się na to nabrać”,
• przećwiczcie scenkę: Ty dzwonisz jako „wnuczek w kłopotach”, babcia pyta o hasło i się rozłącza,
• zapiszcie przy telefonie duże numery najbliższych i informację: „bank i policja nigdy nie biorą pieniędzy”,
• umówcie się, że o każdej prośbie o pieniądze babcia najpierw dzwoni do Ciebie — i że nigdy nie będziesz zły za taki telefon.